Jakie dolary są w obiegu? Przewodnik po banknotach

W obiegu pozostają wszystkie banknoty dolarowe, jakie kiedykolwiek wyemitowano od 1861 roku – spotkasz więc nominały 1, 2, 5, 10, 20, 50 i 100 USD. Poza granicami Stanów Zjednoczonych o praktycznej przydatności decyduje jednak data wydania i seria zabezpieczeń. Więcej na ten temat przeczytasz w naszym przewodniku.

Jakie nominały dolarów są dziś w powszechnym użyciu?

Emitentem banknotów jest System Rezerwy Federalnej, a każdy z nich – bez względu na rok produkcji – formalnie pozostaje legalnym środkiem płatniczym. Wszystkie współczesne dolary mają identyczny wymiar 156 na 66 milimetrów i drukowane są na specjalnym podłożu z bawełny i lnu, pozbawionym celulozy. Taki skład sprawia, że banknoty są stosunkowo miękkie, lecz szybciej ulegają zużyciu – jednodolarówka wytrzymuje średnio około dwóch lat, a studolarówka nawet dziewięciu.

W codziennych transakcjach funkcjonuje siedem nominałów, a na ich awersach widnieją sylwetki ważnych postaci z historii USA. Najbardziej rozpowszechnione są banknoty o nominałach 20, 50 i 100 dolarów, choć wiele podróży wygodniej jest finansować niższymi kwotami.

Rzadko spotykany nominał 2 dolary

Banknot 2-dolarowy z portretem Thomasa Jeffersona jest wciąż produkowany, jednak w obrocie gotówkowym pojawia się sporadycznie. Na jego odwrocie umieszczono reprodukcję obrazu Johna Trumbulla „Deklaracja Niepodległości”, a podstawowe zabezpieczenia – niebieskie i czerwone włókna ochronne oraz zielona farba numerów seryjnych – od lat nie uległy modernizacji. Właśnie dlatego dwudolarówka trafia przede wszystkim do rąk kolekcjonerów, a nie do portfeli turystów.

Dlaczego data emisji decyduje o przyjęciu banknotu?

Choć formalnie każdy dolar wyprodukowany po 1861 roku jest wiecznie ważny, to praktyczna akceptacja różni się radykalnie w zależności od kraju i kantoru. Znajomość trzech głównych okresów emisji oszczędzi Ci kłopotów oraz nieoczekiwanych potrąceń.

Era małych głów – przed 1996 rokiem

Dolary drukowane przed 1996 rokiem, nazywane potocznie „małymi głowami”, mają portrety umieszczone w niewielkich, owalnych ramkach. Poza USA banknoty te są praktycznie niewymienialne – w wielu egzotycznych krajach, w tym w Izraelu, kantory odmawiają ich przyjęcia lub naliczają prowizję sięgającą 30 procent wartości nominalnej. Dodatkowe ryzyko stanowi ograniczona liczba zabezpieczeń, co ułatwia fałszerstwo.

Okres 1996–2012: większe portrety i nowe nitki

Seria wprowadzona w 1996 roku przyniosła znacznie większe wizerunki postaci, stąd potoczna nazwa „duże głowy”. Banknoty te wyposażono już w nitki zabezpieczające, znaki wodne i mikrodruki, a na wyższych nominałach pojawiła się farba zmienna optycznie – przy pochyleniu banknotu barwa cyfry nominału przechodzi z zielonej w złotą. W krajach takich jak Izrael seria ta jest akceptowana, ale w niektórych rejonach Azji czy Ameryki Południowej można spotkać się z niechęcią.

Banknoty 100-dolarowe sprzed 2013 roku są jednymi z najczęściej podrabianych nominałów dolarowych.

Nowoczesne emisje od 2013 roku

Najmłodsza generacja nosi oznaczenie „Series 2009”, które określa rok zaprojektowania, a nie datę wprowadzenia do obiegu – w rzeczywistości trafiła do portfeli dopiero w październiku 2013 roku. Ta seria zawiera już trójwymiarowy pasek zabezpieczający z ruchomym motywem dzwonu, udoskonaloną farbę optycznie zmienną oraz dodatkowe mikrodruki na kołnierzu Beniamina Franklina. Za granicą najnowsze banknoty wymienia się wszędzie i często po korzystniejszym kursie niż starsze edycje.

Praktyczny poradnik: wymiana starych dolarów za granicą

Jeśli planujesz podróż do kraju, gdzie dolar jest powszechnie akceptowany, lepiej zabrać ze sobą banknoty najnowszej emisji. W Izraelu przywiezienie emisji sprzed 1996 roku kończy się często stratą nawet jednej trzeciej wartości, a kantory nie mają obowiązku przyjmowania przestarzałych wydań. Podobne zasady obowiązują w wielu państwach Ameryki Łacińskiej czy Azji Południowo-Wschodniej.

Rozsądnym rozwiązaniem jest też wybór niższych nominałów. Płacenie studolarówką za drobne zakupy często skutkuje problemem z wydaniem reszty – sprzedawcy proponują wówczas lokalną walutę, której kurs może być niekorzystny. Dlatego podróżując, warto kierować się kilkoma sprawdzonymi zasadami:

• zabieraj wyłącznie banknoty z serii po 2013 roku, zwłaszcza 20- i 50-dolarowe,
• unikaj nominałów 100 USD o przestarzałych zabezpieczeniach,
• przed wyjazdem sprawdź w lokalnych kantorach docelowego kraju, jakie serie przyjmują,
• w razie wątpliwości kup dolary tuż przed podróżą w polskim kantorze, który oferuje nowe emisje.

Jakie zabezpieczenia znajdziesz na współczesnych dolarach?

Wszystkie nominały dzielą wspólne cechy: podłoże z bawełny i lnu, ten sam format oraz wtapiane w papier niebieskie i czerwone nitki. Jednak im wyższa wartość, tym bardziej rozbudowany zestaw elementów utrudniających fałszowanie.

Niskie nominały: 1 i 2 dolary – oszczędne rozwiązania

Jednodolarówka z Georgem Washingtonem i dwudolarówka z Thomasem Jeffersonem od dekad nie przechodzą modernizacji – poza włóknami i dwukrotnie drukowanymi zielonymi numerami seryjnymi praktycznie nie mają dodatkowych warstw ochrony. To właśnie dlatego tak łatwo pomylić je z podróbkami i dlatego wiele zagranicznych kantorów podchodzi do nich z dużą rezerwą.

5, 10 i 20 dolarów – mikrodruki oraz farba zmienna optycznie

Pięciodolarówka z Abrahamem Lincolnem została wzbogacona o znak wodny w postaci dużej cyfry 5 i fioletową nitkę świecącą w ultrafiolecie. Na brzegach pojawił się mikrodruk „FIVE DOLLARS”, a także nazwy 26 stanów umieszczone wzdłuż górnej krawędzi budynku na rewersie.

Nominał 10 dolarów, przedstawiający Alexandra Hamiltona, otrzymał farbę optycznie zmienną – liczba 10 w prawym dolnym rogu mieni się od złota do zieleni. Dodatkowo pochodnia poniżej portretu wydrukowana jest czerwoną farbą metaliczną, a na kołnierzu umieszczono powtarzający się mikroskopijny napis „THE UNITED STATES OF AMERICA”.

Dwudziestodolarówka z Andrew Jacksonem korzysta z podobnego zestawu: zielona farba metaliczna na wizerunku orła, mikrodruk „USA 20” wzdłuż liter nominału oraz nitka świecąca na seledynowo. Wszystkie trzy nominały mają też podwójne, zielone numery seryjne, będące identyfikatorem drukarni.

Banknot 50-dolarowy – unikalny zestaw barw

Pięćdziesięciodolarówka z portretem Ulyssesa Granta jako jedna z nielicznych łączy farbę zmienną optycznie na liczbie 50, niebieską metaliczną gwiazdę przy portrecie oraz żółtą nitkę zabezpieczającą widoczną z obu stron. Wzór uzupełniają mikrodruki „FIFTY” na ramce oraz napis na kołnierzu postaci.

100 dolarów – trójwymiarowy pasek i kałamarz

Najwyższy nominał przeszedł największą metamorfozę. Banknot z Benjaminem Franklinem zawiera częściowo niebieski, trójwymiarowy pasek z ruchomym motywem dzwonu przechodzącego w liczbę 100. Do tego dochodzi kałamarz z farbą zmieniającą kolor z miedzianego na zielony oraz różowa nitka świecąca w UV. Na kołnierzu portretu wyryto mikrodruk „THE UNITED STATES OF AMERICA”, a oznaczenie dla słabowidzących – dużą wypukłą liczbę 100 na rewersie – umożliwia szybką identyfikację dotykiem.

Struktura papieru dolarowego, pozbawiona celulozy, opiera się głównie na bawełnie i lnie – to jeden z powodów, dla których banknoty są wyczuwalnie sztywne, mimo że szybciej się zużywają.

Wymiana i sprzedaż – co zrobić z niewygodnymi seriami?

W Polsce banki komercyjne i kantory najchętniej przyjmują wyłącznie najnowsze serie, a starsze egzemplarze często odrzucają, mimo że w USA pozostają ważne. Jeśli posiadasz banknoty sprzed lat, masz przede wszystkim dwie ścieżki: depozyt w banku na terenie Stanów Zjednoczonych albo sprzedaż na rynku kolekcjonerskim.

Wycena rzadkich serii, niskich numerów seryjnych czy egzemplarzy w stanie menniczym wielokrotnie przewyższa ich wartość nominalną. Dotyczy to zwłaszcza studolarówek z emisji sprzed lat 90., które cieszą się dużym zainteresowaniem na aukcjach numizmatycznych. Poniższe zestawienie pokazuje, jak w praktyce wygląda akceptacja poszczególnych kategorii.

Gdy banknot nie nadaje się do zwykłej wymiany, a jego stan jest dobry, najlepiej skorzystać z wyceny w profesjonalnym skupie numizmatycznym. Tam ostateczna cena uwzględnia nie tylko nominał, lecz także rzadkość serii i czytelność numeru – zdarza się, że stara studolarówka osiąga na aukcji kwotę kilkukrotnie wyższą od wydrukowanej cyfry.

Próba wymiany mocno zniszczonego banknotu kończy się zazwyczaj odmową – fragment o powierzchni mniejszej niż 50% całości nie pozwala potwierdzić autentyczności nominału.